Okudu, buruşturup çöp kutusuna attı!
RÖPORTAJ: MEHMET ŞAHİN
“Duayenlerin Yorumuyla Geçmişten Günümüze Gazetecilik” başlıklı yazı dizimize bu kez usta gazeteci Bilal Tipi’yi konuk ettik. Çukurova Gazeteciler Cemiyeti (ÇGC) kurucu üyeleri arasında yer alan Tipi ile zorlu eğitim hayatından gazetecilik yıllarına, meslek yaşamında biriktirdiği ilginç anılarına uzanan keyifli bir söyleşi gerçekleştirdik. 1965 yılında lise son sınıftayken Vatandaş Gazetesi'nde mesleğe ilk adımını attığını belirten Bilal Tipi, o günleri şöyle anlatıyor:
“Gazetenin Yazı İşleri Müdürü Hilmi Kürklü’ydü. Berberlik yapıyormuş, gazeteci olmuş. İyi bir gazeteciydi. Mekânı cennet olsun. Bana mesleğin ilk ve en unutulmaz dersini de yine o vermişti. O gün şöyle bir olay yaşanmıştı: Bir kadın Taşköprü’den atlayarak intihar etmişti. Haber notlarını toparlayıp gazeteye gittim. Hilmi Kürklü’ye olayı arz ettim. ‘Otur, yaz.’ dedi. Haberi yazıp verdim. Okudu, buruşturup çöp kutusuna attı. Haberi tekrar yazdım. Yine aynı sahne… Yazdığım haberi dört kez çöp kutusuna attı ama bir keresinde bile ‘Şurası yanlış, burayı böyle yapacaksın.’ demedi. Beşinci defa yazdığım haberi gazeteye koydu. Haberin nasıl yazıldığını, röportajın nasıl yapılacağını kimse öğretmedi. Sürekli doğru haberleri, röportajları ve araştırma yazılarını okuyarak kendimi yetiştirmeye çalıştım.”
Bilal Bey, biraz çocukluk yıllarınızdan ve ailenizin hikâyesinden bahseder misiniz?
Adana'da doğmamış olsam da kendimi özbeöz Adanalı olarak tanımlarım. 1945 yılında, o dönem Malatya'ya, daha sonra ise Adıyaman'a bağlanan Besni ilçesinde dünyaya gelmişim. Anadolu’ya gelen Türkmen boylarından birine mensup olan ailem, Besni’de seferberlik döneminde oldukça zor şartlar altında yaşamış. Rahmetli annemin anlattıklarına göre; dokumacılıkla uğraşan merhum babam Mustafa Efendi, aralıklarla toplam dokuz yıl askerlik yapmış. Bu süre içinde yaralanmış ve hastalanmış. Askerlik bittikten sonra da fazla yaşamamış. Ben henüz altı aylıkken vefat eden babam, rüyasında ilk ezanı okuyan Bilal-i Habeşî’yi görmüş ve bu nedenle bana Bilal adını vermiş. Annemin tutunacak kimsesi olmadığı için, biri erkek, ikisi kız üç çocuğuyla birlikte yeniden evlendirilmiş. Üvey babam Celal, seyyar satıcılık yapıyormuş. Ailemizi Adana'ya getirmiş. Çınarlı Mahallesi’nde bir gecekondu evde yaşam sürdürmüşüz. Çocukluğum ve gençliğim bu mahallede geçti. O yıllarda ve sonrasında Adana’da pamuğu işleyen, iplik ve kumaş üreten çok sayıda fabrika vardı. Ancak bugün bunların hiçbiri faaliyet göstermiyor. Annem ise Asım Bey Çırçır Fabrikası’nda çalışıyordu.
ÜNİVERSİTEYİ KAZANDIM GİDEMEDİM
Eğitim hayatınız nasıl geçti? Okul yıllarınızı biraz bizimle paylaşır mısınız?
Cumhuriyet İlkokulu’nda başladığım ilköğrenimimi Ziyapaşa İlkokulu’nda bitirdim. Ortaokul ve lise eğitimimi Adana Erkek Lisesi’nde sürdürdüm. 1965 yılında Adana Erkek Lisesi’nden mezun oldum. Annemin, üvey babamın ve ablalarımın okuma yazması yoktu. Böyle bir aile ortamında lise diploması almış olmam, çevremdeki birçok kişiyi şaşırtmıştı. Üniversite sınavlarına hazırlandığım dönemde, mezun olduğum okuldan arkadaşım Recep aradı. İstanbul’da akrabalarının bulunduğunu ve onların yanında kalabileceğimi söyledi. İstanbul’a gidiş ve dönüş otobüs biletimi karşılamam yeterliydi. Bunun üzerine İstanbul’a giderek üniversite giriş sınavına katıldım. Tarih-Coğrafya Bölümü’nü kazandım. Fakat ekonomik koşullar nedeniyle İstanbul’a giderek öğrenimime devam edemedim.
AKADEMİYE YEDEK LİSTEDEN GİRDİM
1967 yılında Adana İktisadi ve Ticari İlimler Akademisi öğrenci kabul etmek için giriş sınavı düzenliyordu. Ben de sınava girdim. Ancak puanım yeterli olmadığı için yedek listede kaldım. Daha sonra yedek listedeki öğrenciler de okula kabul edilince yükseköğrenim şansı buldum. Gündüzleri çalışıyor, akşamları ise okuluma devam ediyordum. Hem çalışma hayatını hem de eğitimimi birlikte yürüttüm. Üniversiteyi 4 yılda değil de 6 yılda bitirdim. 1971 yılında Adana İktisadi ve Ticari İlimler Akademisi’nden mezun oldum.
DEMEK Kİ NASİP DEĞİLMİŞ
Aslında akademi de okurken hayatımın akışını tamamen değiştirebilecek çok önemli bir teklif almıştım. Bir gün Adana TRT Müdürü rahmetli Aydın Remzi Yüregir beni yolda gördü, durdurdu. “Gel seni TRT'ye kadrolu muhabir olarak alalım.” dedi. Çok sevindim. Ancak akademiye devam ettiğim ve sınavlara hazırlanmam için her yıl bir ay izin yapmam gerektiğini söyledim. Buna rıza vermeyeceğini ifade edince teşekkür ettim ve TRT defterini kapattım. Keşke TRT'ye geçseydim. “Demek ki nasip değilmiş.” diyerek teselli oluyorum.
MUSTAFA AMCAYI UNUTAMAM
Eğitim hayatınızın ilk yıllarında hafızanızda iz bırakan anılarınız var mı?
İlkokul, ortaokul ve lise yıllarımdan unutamadığım pek çok hatıram var. İçinde bulunduğumuz yaşam koşullarını düşündüğümüzde, birtakım olayların yaşanması da doğal değil mi? Bunlardan biri ilkokul yıllarımda mahallemizin bakkalı Mustafa Amca ile yaşadığım bir anıdır.
İlkokul üçüncü sınıfın ilk döneminde karnemde üç zayıfım vardı. Ailem karneden falan bihaberdi. İkinci yarıda aldığım karnemi imzalaması için mahallemizin bakkalı Mustafa amcaya götürdüm. Daha sonra mahallemizin muhtarı olan Bakkal Mustafa amca, karnemi inceledi ve üç zayıfı düzelttiğim için beni kutladı ve harçlık vererek ödüllendirdi. Bu örnek davranışı hiç unutamadım. Öte yandan, çocukluk arkadaşım Musa Rızaoğlu ile aynı mahallede yaşıyorduk. Liseyi de birlikte okuduk. Çınarlı Mahallesi’nden Adana Erkek Lisesi’ne her gün yürüyerek gidip geliyorduk. Okumak için her gün kilometrelerce yol yürüyorduk. Kendisi daha sonra gazetecilik mesleğinden emekli oldu.
LİSEDE OKURKEN GAZETECİ OLDUM
Gazeteciliğe ne zaman ve nasıl başladınız? Bu mesleği seçmenizde neler etkili oldu?
Lise son sınıfın son aylarıydı. Okul bitecek ama ben ne yapacaktım? Adana dışında bir üniversiteye gidebilmem, ailemin ekonomik şartlarında asla mümkün değildi. Annemin çalıştığı yerde tanıdığı rahmetli Dr. İhsan Özdal vardı. Mükemmel, yardımsever ve hayırsever bir insan olan Dr. İhsan amca, bana bir adres verdi: "Buraya git, selamımı söyle." dedi. Verdiği adreste, Adana'nın önde gelen yerel gazetesi olan Vatandaş Gazetesi vardı. Adana'nın önder çiftçilerinden rahmetli Mahmut Karabucak'ın gazetesinde 1965 yılında denenmek üzere işe başladım. Dr. İhsan amcamın babalık tavrını hiç unutmam. Nur içinde yatsın.
BİRİMİZİ İŞE ALACAKLARDI
Peki, gazetedeki deneme sürecinizde neler yaşadınız?
Vatandaş Gazetesi’nde kadroya alınabilmek için haber toplama ve yazmada başarılı olmalıydım. Zira benimle bir arkadaşım daha deneme safhasındaydı. Günler günleri, aylar ayları kovaladı. Sonunda gazete beni tercih etti. “Deneme safhası devam ediyor.” dediler, ben de sabırla çalışmayı sürdürdüm.
BİR HABER 5 DEFA YAZILIR MI?
Gazetede mesleği kimden ve nasıl öğrendiniz? Sizi yetiştiren ustalarınız oldu mu?
1965 yılında girdiğim Vatandaş Gazetesi'nde 1967’de kadroya alındım. Gazetenin Yazı İşleri Müdürü Hilmi Kürklü’ydü. Berberlik yapıyormuş, gazeteci olmuş. İyi bir gazeteciydi. Mekânı cennet olsun. Bana mesleğin ilk ve en unutulmaz dersini de yine o vermişti. O gün şöyle bir olay yaşanmıştı: Bir kadın Taşköprü’den atlayarak intihar etmişti. Haber notlarını toparlayıp gazeteye gittim. Hilmi Kürklü’ye olayı arz ettim. “Otur, yaz.” dedi. Haberi yazıp verdim. Okudu, buruşturup çöp kutusuna attı. Haberi tekrar yazdım. Yine aynı sahne… Yazdığım haberi dört kez çöp kutusuna attı ama bir keresinde bile “Şurası yanlış, burayı böyle yapacaksın.” demedi. Beşinci defa yazdığım haberi gazeteye koydu. Haberin nasıl yazıldığını, röportajın nasıl yapılacağını kimse öğretmedi. Sürekli doğru haberleri, röportajları ve araştırma yazılarını okuyarak kendimi yetiştirmeye çalıştım.
TECRÜBELİ BİR GAZETECİNİN YANINDA
Sahaya ilk çıktığınızda haber kaynaklarına nasıl ulaşıyordunuz?
Bana sadece, “Yeni Çukurova Gazetesi’nde muhabir Özcan var, onunla haber kaynaklarını dolaşarak bir şeyler öğren.” dediler. Özcan ağabeyle emniyet müdürlüğünü, adliyeyi, kamu kurum ve kuruluşlarını, müdürlükleri geziyor; haberleri not alıyordum. Özcan ağabey beni gezdirdikçe mesleği kavrıyordum. Zamanla daha dikkatli olmayı ve haber kaynaklarına tek başıma gitmeye başladım. Yıllar geçtikçe atlatma haberlerle de dikkat çekmeye başladım.
Örneğin, İncirlik’te sarhoş bir Amerikalının cami minaresine çıkıp ezan okumak isterken düşüp öldüğünü yazdığım haber üzerine; Hürriyet gazetesinden ve Anadolu Ajansından muhabirler beni arayıp olayla ilgili bilgi alıyorlardı. Hatta zamanla ulusal gazete ve ajanslardan arayıp bölgemde hangi haberlerin olduğunu sorar hale geldiler.
SAFİYE AYLA'YA YAŞINI SORUNCA
Mesleğinizin ilk yıllarından ilginç anılarınızı anlatır mısınız?
Mesleğin ilk yıllarında, ülkemizi düşman işgalinden kurtaran ve Cumhuriyetimizin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün de çok sevdiği ses sanatçısı Safiye Ayla ile görüşüp haber ve röportaj yapmam istendi. Merhume Safiye Ayla, Anneler Derneğinin davetlisi olarak Adana’da bir konser vermeye gelmişti. Dernek yöneticilerinin aracılığıyla rahmetli Safiye Ayla Hanım’la tanıştım ve sorularımı sormaya başladım. Daha önce okuduğum röportajlarda kendisine yaşının sorulduğunu bildiğim için Safiye Hanım’a “Yaşınız kaç?” diye sordum. Sanatçı öfkelenerek “Yaşımı ne yapacaksın oğlum, benimle evlenecek misin?” dedi. Kızardım, ne yapacağımı bilemedim. Özür diledim. Safiye Hanım, meslekte yeni olduğumu anladı, beni affetti ve konserine davet etti.
BASIN KARTIM YOKTU, TOKAT YEDİM
O yıllarda Adana’nın küçük bir ilçe merkezinde bir genç kız, kendisine sahip olmak istediğini iddia ettiği babasını tabancayla öldürmüştü. Duruşma günü Adana Adliye Sarayı tarihî günlerinden birini yaşıyordu. Babasını öldüren kızı görmek isteyen yüzlerce meraklı, adliyenin önünde toplanmıştı. Adliyenin giriş çıkışları polis kontrolü altındaydı. Gazeteciler olarak biz de adliyenin içindeydik. Duruşma anını bekliyorduk. Duruşmanın yapılacağı mahkeme salonuna yöneldiğimizde Emniyet Üçüncü Şube Müdürü Başkomiser beni engelledi ve kimliğimi sordu. Gazeteden bana basın kartı vermemişlerdi. Kimlik gösteremeyince başkomiser, beni tanımadığı için tokat attı. Meslek hayatımda o tokadı unutamadım. Tanıyan polisler durumu anlatınca mahkeme salonuna ancak o şekilde girebildim.
HABERE YÜRÜYEREK GİDİYORDUK
Gazeteciliğe başladığınız yıllarda mesleğin koşulları nasıldı?
Adana’da o dönemde üç yerel günlük gazete vardı: Yeni Adana, Vatandaş ve Çukurova. Bu üç gazetenin muhabirleri için çalışma koşulları çok güçtü. Emniyete, adliyeye, kamu kurum ve kuruluşlarına haber için yürüyerek gitmek zorundaydık. Ulusal gazetelerin araçları vardı. Yerel gazetelerde çalışan foto muhabirleri, ulusal gazeteler için de fotoğraf çekiyordu. Fotoğraflar klişeye basılır, harfler kurşunlarla dizilerek sayfalar hazırlanırdı. Tipo baskı makinesi gazeteyi basar ve okuyucuya hazır hâle getirirdi. Anlayacağınız, o dönemlerde gazete hazırlamak her koşulda zordu.
SINIF LİDERLİĞİNİ ÜSTLENDİM
1973 yılı Nisan ayında askerlik işlemlerimi tamamlayıp Ankara Polatlı Yedek Subay Okuluna gittim. Altı aylık okul döneminde sınıf lideri seçimi yapıldı. Aslında sınıf lideri olmak isteyen bir arkadaşımız vardı. Ancak sınıfın yarısı onun lider olmasını istemiyordu. Benim lider olmamı isteyenlerin sayısı fazla olunca sınıf liderliğini üstlenmiş oldum. Bir hafta sonu çarşı iznim, nöbetçi subayın emriyle iptal edilmişti. Üzülmüştüm. Zaman geçirmek için kütüphaneden Yeşilyol kitabını aldım. Kalın kitabı akşama kadar bitirmiştim. Güzel ve akıcı bir kitaptı. Çarşı iznine gitmediğime sevinmiştim. Uzatmayalım. Yirmi dört aylık askerlik anılarımı anlatmaya devam etsem bu röportaj bitmez. 1974 yılının Kasım ayında, Kıbrıs Harekâtı sonrasında barış ortamının sağlanmasının ardından teğmen olarak terhis oldum ve Vatandaş Gazetesi’ndeki işime devam ettim.
ALAYLI MEKTEPLİ HİKAYESİ BOŞ
Mesleğe alaylı olarak başlamış bir gazeteci olarak, basın dünyasındaki “alaylı-mektepli” ayrımını nasıl değerlendiriyorsunuz?
Evet, basın yayın yüksek okulu mezunu değilim. Yani gazetecilik mesleğinde mektepli değil alaylıyım. Ancak birçok basın yayın yüksek okulu mezunuyla birlikte çalıştım. Çoğu, haber yazmayı bir yana bırakın, dilekçe yazmayı bile bilmiyordu. Gazetecilik sadece mektepte değil; çok çalışarak, çok okuyarak, çok yazarak da öğrenilir. Fakültelerde haberin nasıl yapıldığı ya öğretilmiyor ya da mezun olanlar öğrendiklerini uygulayamıyor. Ben de birlikte çalıştığım arkadaşlara elimden geldiğince yardımcı oldum. Aralarından mesleği iyi öğrenenler oldu. Alaylı-mektepli hikayesi bence boştur. Haber kaynaklarını iyi bilen, haber almayı beceren, haber ve röportaj yazımının hakkını veren, doğru ve gerçek haberlere imza atan kişi, benim gözümde gazetecidir. İster alaylı olsun ister mektepli…
Röportaj devam edecek…